Finansal Sözlük | Helios Finansal Analiz

Anapara (Sermaye): Bir kredinin ya da yatırımın faiz ve ek giderler hariç asıl tutarıdır. Bileşik faiz hesaplamalarında büyümenin başladığı temel değeri ifade eder.
Arbitraj: Aynı varlığın farklı piyasalardaki fiyat farklarından risksiz kâr elde etme stratejisi. Arbitraj fırsatları piyasaların etkinleşmesine katkı sağlar.
Arz-Talep Dengesi: Bir piyasada alıcıların talep ettiği miktar ile satıcıların arz ettiği miktarın buluştuğu nokta. Denge noktasından sapmalar fiyat hareketlerini tetikler.
Açık Pozisyon: Henüz kapatılmamış, aktif bir alım veya satım sözleşmesidir. Futures ve opsiyon piyasalarında çok kullanılan bir kavramdır.

BIST 100: Borsa İstanbul'un en büyük 100 şirketinin hisse senetlerinden oluşan ana endeksidir. Türkiye sermaye piyasasının genel performansını ölçen temel gösterge olarak kullanılır.
Bileşik Faiz: Faizin anaparaya eklenerek bir sonraki dönem için yeni anaparaya işletilmesidir. Uzun vadede "faizin faizi" sayesinde üstel büyüme sağlar.
Beta Katsayısı: Bir hisse senedinin piyasanın geneline göre ne kadar duyarlı olduğunu ölçen istatistiksel gösterge. Beta > 1 olan hisseler piyasadan daha oynak, Beta < 1 olanlar daha düşük risk taşır.
Boğa Piyasası (Bull Market): Fiyatların sürekli yükselme eğiliminde olduğu, yatırımcı güveninin yüksek olduğu piyasa dönemi. Genellikle endeksin dipten %20 yükselmesiyle tanımlanır.
Bono / Tahvil: Devlet veya şirketlerin belirli bir faiz karşılığında piyasadan borç almak için çıkardığı borçlanma araçları. Tahviller genellikle 1 yıldan uzun vadeli, bonolar kısa vadelidir.

Cari Denge: Bir ülkenin dış dünyayla mal, hizmet, gelir ve transferler karşılığındaki net pozisyonu. Cari açık, dış ödemelerin dış gelirlerden fazla olduğunu gösterir.
CAGR (Bileşik Yıllık Büyüme Oranı): Bir yatırımın belirli bir dönemde yıllık bazda sabit hangi oranda büyüdüğünü gösteren oran. Farklı yatırımları karşılaştırmak için kullanılan standart bir performans metriğidir.

Deflasyon: Genel fiyat düzeyinin sürekli düşmesi durumu. Enflasyonun tersi olan deflasyon, tüketim ve yatırım ertelemesine yol açarak ekonomik durgunluğu derinleştirebilir.
Diversifikasyon (Çeşitlendirme): Portföy riskini azaltmak amacıyla farklı varlık sınıfları, sektörler ve coğrafyalara yatırım yapma stratejisi. "Tüm yumurtaları aynı sepete koymama" ilkesine dayanır.
Döviz Kuru: Bir para biriminin başka bir para birimi cinsinden değeri. USD/TRY, EUR/TRY gibi çiftler Türkiye piyasaları açısından en kritik döviz paritelerini oluşturur.
Düzeltme (Correction): Bir varlık veya endeksin yakın dönem zirvesinden %10 ile %20 arasında gerilemesi durumu. Boğa piyasası içinde geçici bir geri çekilme olarak değerlendirilir.

Enflasyon (TÜFE): Tüketici Fiyatları Endeksi (TÜFE) ile ölçülen, mal ve hizmetlerin genel fiyat düzeyindeki artış oranı. TÜİK tarafından aylık açıklanan bu gösterge, para politikası kararlarının temel belirleyicisidir.
Eurobond: Türkiye gibi gelişmekte olan ülkelerin uluslararası piyasalarda yabancı para birimi cinsinden ihraç ettiği devlet tahvilleri. Türk eurobondları genellikle USD ve EUR cinsindendir.
ETF (Borsa Yatırım Fonu): Hisse senedi gibi borsa üzerinde işlem gören, genellikle bir endeks veya varlık sepetini takip eden yatırım fonu türü. Düşük maliyet ve kolay çeşitlendirme avantajı sunar.

Faiz Oranı: Borç verilen paranın ya da bir yatırımın belirli bir dönem için kazandırdığı getiri oranı. Merkez bankasının belirlediği politika faizi, ekonominin tüm faiz yapısını doğrudan etkiler.
FAVÖK (EBITDA): Faiz, amortisman ve vergi öncesi kâr. Şirketin operasyonel nakit kazanma kapasitesini ölçen temel finansal göstergelerden biridir. Sektörler arası şirket karşılaştırmalarında yaygın kullanılır.
Futures (Vadeli İşlem Sözleşmesi): Belirli bir varlığı önceden belirlenen fiyat ve tarihte alım-satımı taahhüt eden türev araç. VOB'da işlem gören sözleşmeler Türkiye piyasasında riske karşı korunma aracı olarak kullanılır.
Forex (Döviz Piyasası): Dünya genelinde döviz çiftlerinin alınıp satıldığı küresel tezgah üstü piyasa. Günlük işlem hacmi 7 trilyon doları aşan dünyanın en büyük ve en likit piyasasıdır.

GSYİH (GDP): Gayri Safi Yurt İçi Hasıla. Bir ekonomide belirli bir dönemde üretilen tüm mal ve hizmetlerin toplam piyasa değeri. Ekonomik büyümenin en temel göstergesidir.
Getiri Eğrisi (Verim Eğrisi): Farklı vadelerdeki tahvillerin faiz oranlarını gösteren grafik. Normal eğri (uzun vade yüksek faiz) ekonomik büyümeye, ters eğri ise olası resesyona işaret eder.

Hisse Senedi: Bir anonim şirketin ortaklık payını temsil eden ve sahibine temettü, oy hakkı gibi haklar tanıyan menkul kıymet. BIST'te işlem gören hisse senetleri likit bir yatırım aracıdır.
Halka Arz (IPO): Bir şirketin hisse senetlerini ilk defa halka arz ederek borsada işlem görmeye başlaması süreci. Türkiye'de SPK ve Borsa İstanbul düzenlemeleri çerçevesinde gerçekleştirilir.
Hedge (Riskten Korunma): Bir yatırımın olumsuz fiyat hareketlerine karşı başka bir pozisyonla korunması stratejisi. Opsiyon ve futures sözleşmeleri yaygın hedge araçlarıdır.

İpotek (Mortgage): Gayrimenkul teminatlı uzun vadeli kredi türü. Türkiye'de konut finansmanının temel aracıdır; faiz oranları ve enflasyon beklentileri konut kredisi talebini doğrudan etkiler.
İşsizlik Oranı: İş gücüne dahil olup iş arayan ancak bulamayan kişilerin iş gücüne oranı. TÜİK tarafından aylık açıklanan bu gösterge makroekonomik sağlığın kritik bir ölçütüdür.

Kaldıraç: Öz sermayeden daha büyük bir pozisyon alabilmek için borçlanılan sermayeyi ifade eder. Kaldıraç hem kârları hem de kayıpları orantılı biçimde büyütür.
Korelasyon: İki varlığın fiyat hareketleri arasındaki istatistiksel ilişkiyi -1 ile +1 arasında ölçen katsayı. Portföy çeşitlendirmesinde düşük veya negatif korelasyonlu varlıklar tercih edilir.
Kupon Faizi: Tahvil ihraçcısının belirli aralıklarla tahvil sahiplerine ödemeyi taahhüt ettiği sabit faiz ödemesi. Kupon oranı tahvilin yüz değeri üzerinden hesaplanır.

Likidite: Bir varlığın değerinden önemli bir kayıp olmaksızın hızla nakde çevrilebilme kolaylığı. Yüksek likidite, piyasa derinliği ve alıcı-satıcı dengesine bağlıdır.
LTV (Kredi/Değer Oranı): Kredi tutarının teminat değerine oranı. Konut kredilerinde BDDK tarafından belirlenen azami LTV sınırları bankaların kredi kullandırma limitlerini belirler.

Merkez Bankası (TCMB): Türkiye Cumhuriyet Merkez Bankası. Para politikası oluşturma, politika faizini belirleme ve döviz rezervlerini yönetme gibi temel görevleri üstlenen bağımsız kamu kurumu.
Menkul Kıymet: Hisse senedi, tahvil, bono gibi alınıp satılabilen finansal araçların genel adı. Türkiye'de menkul kıymetler SPK denetiminde Borsa İstanbul bünyesinde işlem görür.
Marj (Spread): Alış ve satış fiyatları arasındaki fark veya bir varlığın baz getirinin üzerinde sağladığı ek getiri. Dar spread yüksek likiditeye işaret eder.

Net Varlık Değeri (NAV): Bir yatırım fonunun toplam varlık değerinden yükümlülükler düşüldükten sonra kalan değerin pay başına karşılığı. Fon birim fiyatının temel belirleyicisidir.
Nominal Değer: Bir varlığın enflasyon etkisi arındırılmadan hesaplanan değeri. Reel değerle karşılaştırıldığında satın alma gücündeki gerçek değişim ortaya çıkar.

Opsiyon: Belirli bir varlığı önceden belirlenen fiyattan alma (call) veya satma (put) hakkı tanıyan, ancak yükümlülük doğurmayan türev araç. Risk yönetimi ve spekülatif amaçlarla kullanılır.
Oynaklık (Volatilite): Bir varlığın fiyatının belirli bir dönemde ne ölçüde dalgalandığını gösteren istatistiksel ölçüt. Yüksek volatilite hem risk hem de fırsat anlamına gelebilir.

Özsermaye (Equity): Şirketin toplam varlıklarından tüm yükümlülükler çıkarıldığında kalan net değer. Hissedarların şirket üzerindeki pay sahipliğini ifade eder.

F/K Oranı (P/E Ratio): Fiyat/Kazanç oranı. Hisse senedinin cari fiyatının hisse başına kazanca bölünmesiyle bulunan değerleme çarpanı. Piyasanın şirket hakkındaki büyüme beklentilerini yansıtır.
PPK (Para Politikası Kurulu): TCMB bünyesinde politika faizini belirleyen karar organı. Her altı haftada bir toplanan PPK kararları, Türkiye ekonomisi ve piyasaları üzerinde doğrudan etki yaratır.
Portföy: Bir yatırımcının sahip olduğu farklı varlıkların bütünü. İyi çeşitlendirilmiş bir portföy, toplam riski bireysel varlıkların risklerinin altına indirebilir.

Reel Getiri: Nominal getiriden enflasyon etkisi arındırıldıktan sonra kalan satın alma gücü artışı. Fischer Denklemi ile hesaplanır: (1 + nominal) / (1 + enflasyon) - 1.
Risk Primı: Risksiz getirinin (genellikle Hazine bonosu) üzerinde talep edilen ek getiri. Risk primının yüksekliği, piyasanın o yatırım için talep ettiği tazminatın boyutunu gösterir.
Rezerv Para: Merkez bankalarının uluslararası ödemeler ve kriz tamponları için tuttukları döviz, altın ve SDR varlıkları. TCMB'nin net rezerv düzeyi finansal istikrarın önemli bir göstergesidir.

SPK (Sermaye Piyasası Kurulu): Türkiye'de sermaye piyasalarının düzenlenmesi ve denetlenmesinden sorumlu bağımsız idari otorite. Halka arzlar, yatırım fonları ve aracı kurumlar SPK denetimindedir.
Sukuk: İslami finans ilkelerine uygun olarak ihraç edilen, faiz içermeyen ve varlığa dayalı gelir sağlayan tahvil benzeri menkul kıymet. Türkiye'de Hazine sukuk ihraç etmektedir.
Swap: İki tarafın belirli nakit akışlarını değiştirdiği türev sözleşme. Faiz swapı, döviz swapı gibi türleriyle risk yönetimi ve kur korumasında kullanılır.

Teknik Analiz: Geçmiş fiyat ve hacim verilerini kullanarak gelecekteki fiyat hareketlerini tahmin etmeye çalışan analiz yöntemi. Destek-direnç, trend kanalları ve osilatörler başlıca araçlardandır.
Temettü: Şirketin elde ettiği kârın hissedarlara dağıtılan kısmı. Türkiye'de temettü ödemeleri genellikle yıllık yapılır; temettü verimi hisse değerlemesinin önemli bir bileşenidir.
TL Sepet: Türk lirasının birden fazla döviz sepetine (genellikle USD ve EUR) göre ağırlıklı ortalama değerini gösteren gösterge. Merkez bankasının döviz kuru yönetiminde referans alır.
TÜİK: Türkiye İstatistik Kurumu. TÜFE, GSYİH büyümesi, işsizlik ve ihracat-ithalat verileri gibi temel makroekonomik istatistikleri derleyip yayımlayan resmi kurum.

Uzun Pozisyon (Long): Fiyatın yükseleceği beklentisiyle bir varlık satın alma pozisyonu. Türkiye hisse senedi piyasasında yatırımcıların en yaygın işlem yönüdür.

Vadeli İşlem: Tarafların bir varlığı gelecekteki belirli bir tarihte, bugünden belirlenen fiyat üzerinden alım-satımını taahhüt ettiği türev araç. Borsa İstanbul Vadeli İşlem ve Opsiyon Piyasası'nda (VİOP) işlem görür.
Varlık Sınıfı: Benzer özellikler taşıyan yatırım araçları grubu. Hisse senedi, sabit getirili araçlar, emtia, gayrimenkul ve döviz başlıca varlık sınıflarıdır.

Yatırım Fonu: Birçok yatırımcının birikimlerini bir havuzda toplayarak profesyonel yöneticiler aracılığıyla menkul kıymetlere yatırıldığı kolektif yatırım aracı. Türkiye'de SPK denetimine tabidir.
Yüksek Verimli Tahvil (Junk Bond): Kredi derecelendirme kuruluşlarınca yatırım yapılabilir seviyenin altında değerlendirilen, yüksek risk–yüksek getiri profili taşıyan tahvil. "Önemsiz tahvil" olarak da bilinir.

Zarar Durdur (Stop-Loss): Yatırımcının belirlediği fiyat seviyesine gerilediğinde pozisyonun otomatik olarak kapatılmasını sağlayan emir türü. Kayıpları sınırlamak amacıyla risk yönetiminde yaygın kullanılır.
Zorunlu Karşılık: Bankaların topladıkları mevduatın belli bir oranını merkez bankasında tutmak zorunda olduğu rezerv. TCMB, zorunlu karşılık oranlarını para politikası aracı olarak kullanır.